Art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS wprowadza pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej dla osób, które pobierały tzw. emeryturę wcześniejszą.
Przepis ten może dotyczyć bardzo dużej grupy osób, zarówno tych, którzy wykonywali pracę o szczególnym charakterze, jak i tych, które pracowały w szczególnych warunkach. Mogą to być m.in. nauczyciele, żołnierze zawodowi, kolejarze, osoby pracujące w kopalniach, hutach czy przemyśle chemicznym.
Podstawowym kryterium jest to, aby osoby uprawnione złożyły wniosek i uzyskały tzw. wcześniejszą emeryturę przed dniem 6.06.2012 r., tj. przed datą ogłoszenia ustawy wprowadzającej omawianą normę prawną. Istotne jest także spełnienie szeregu innych warunków związanych m.in. z wiekiem ubezpieczonego czy chwilą nabycia prawa do tzw. emerytury w wieku powszechnym.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 140/20 uznał stosowanie przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS za niezgodny z Konstytucją, wskazując, konkretną, bardzo szeroką grupę osób, której może dotyczyć. Podkreślono w nim, że ustawodawca z mocą wsteczną wprowadził regulację pogarszającą sytuację osób, które podjęły decyzję o wcześniejszej emeryturze.
Wyrok nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Powoduje to komplikacje w starciu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz wymusza sięgnięcie do konkretnych instytucji prawnych, które pozwalają zastosować wykładnię przepisów podanych przez Trybunał do sytuacji konkretnego ubezpieczonego.
Pierwszym krokiem do uzyskania przeliczenia wysokości świadczenia emerytalnego powinno być złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Składa się go na formularzu lub w formie pisma własnego.
W treści wniosku należy wskazać żądanie ponownego obliczenia emerytury bez pomniejszenia o kwoty pobranej wcześniejszej emerytury. Należy powołać się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz na wskazaną tam argumentację.
Wnioskodawca powinien przedstawić argumenty za tym, że nieopublikowanie wyroku przez władzę wykonawczą nie blokuje sądowej kontroli konstytucyjności norm, a obywatel ma prawo powołać się na standard konstytucyjny.
ZUS w zdecydowanej większości takich spraw wydaje decyzję odmawiającą przeliczenia, powołując się na brak formalnej publikacji wyroku TK, brak zmian w ustawie emerytalnej oraz na obowiązek stosowania art. 25 ust. 1b wciąż obowiązującej ustawy. Taka sytuacja wymaga skorzystania z ochrony prawnej jaką dają sądy powszechne.
Po otrzymaniu decyzji odmawiającej przeliczenia emerytury przysługuje odwołanie do sądu.
Termin na jego złożenie wynosi miesiąc od daty doręczenia decyzji.
Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, tj. ZUS do Sądu Okręgowego, Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, właściwego według miejsca zamieszkania osoby ubezpieczonej.
W odwołaniu należy wskazać żądanie zmiany decyzji ZUS i przeliczenia emerytury bez zastosowania art. 25 ust. 1b. Należy ponownie powołać się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i argumentację konstytucyjną. Należy także w sposób odpowiedni przedstawić argumenty, które skłonią sąd do przeprowadzenia tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej wskazanych norm prawnych. Prawidłowo sformułowanie żądanie powinno wskazywać na podstawowe prawa obywatelskie, które naruszył sposób procedowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Warto także sięgnąć do coraz bogatszego orzecznictwa sądów, które już obecnie wielokrotnie zmieniają decyzje ZUS w takich sprawach.
Co istotne postępowanie nie podlega opłacie sądowej.
W przypadku otrzymania negatywnego rozstrzygnięcia, ubezpieczony ma możliwość skorzystania z instancji odwoławczej. W takiej sytuacji należy złożyć apelację do Sądu Apelacyjnego, Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Możliwość skorzystania z ponownego przeliczenia wysokości świadczenia emerytalnego zależy od wielu czynników. ZUS oraz sądy powszechne dokonują indywidualnie oceny każdego stanu faktycznego. Skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej może znacząco wpłynąć na skuteczność działań. Przed przystąpieniem do sporu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych należy ocenić czy skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczą sytuacji konkretnego ubezpieczonego. Współpraca z prawnikiem pomoże przedstawić odpowiednie argumenty, odwołać się do coraz bogatszego orzecznictwa sądów, a finalnie uzyskać korzystne przeliczenie emerytury.
